خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

56

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

بسيارى را بيان كنيم . چند نكته 1 - وجه اشتراك تمامى اين پنج كلى در دو امر است : الف - تمامى اين‌ها كلّى هستند و به پديده‌هاى زيادى قابل انطباق‌اند . ب - در حمل مواطات ، تمامى اين پنج كلى مىتوانند به دو صورت محمول واقع شوند : 1 ) اسم آن‌ها را به عنوان محمول بگوييم ، مثلا در مورد أبيض كه عرضى عام براى انسان است ، بگوييم انسان ابيض است . 2 ) تعريف حدّى آن‌ها را به عنوان محمول بيان كنيم ، مثلا بگوييم انسان ملوّنى است مفرّق بصر . 2 - جنس و فصل و عرض خاص و عرض عام در يك امر مشتركند و آن اين‌كه هم در تعريف به حد و هم در تعريف به رسم واقع مىشوند . توضيح اين نكته در مباحث بعدى خواهد آمد . 3 - همچنين جنس و نوع و فصل در اين نكته مشتركند كه كلّى ذاتىاند . 4 - خاصه و عرض عام در اين امر مشتركند كه هردو عرضىاند . 5 - وجه اشتراك جنس و نوع اين است كه هردو در پاسخ از سؤال « ما هو » مىآيند . 6 - وجه اشتراك جنس و فصل اين است كه هركدام جزء ماهيت‌اند . 7 - همچنين نوع و فصل در اين نكته مشتركند كه در حمل بر موضوع‌هاى خود متساويند . 8 - وجه اشتراك جنس و عرض خاص اين است كه در تعريفاتى كه باعث جدا شدن و تمييز موضوعات از يكديگرند ، قرار مىگيرند . 9 - جنس و عرض عام در اين نكته مشتركند كه مىتوانند به عنوان محمول براى انواع مختلف قرار گيرند . 10 - هركدام از اين پنج كلّى داراى خاصيتى است كه تنها خود ، آن خاصيت را دارد . بدين‌قرار : الف - جنس در پاسخ به سؤال از ماهيت پديده‌هايى كه از نظر حقيقت با همديگر